
Menülerdeki Alerjenler: Sipariş Vermeden Önce Nelere Bakmalı?
Bir simidin üzerindeki susamı fark etmek kolaydır. Nohut ezmesinin içine karıştırılmış susamı ise fark etmek o kadar kolay değildir. Türk restoranlarında alerjen maddeler; çorba kıvamlaştırıcılarında, soslarda, hamur işlerinde ve menüdeki kısa açıklamalarda asla belirtilmeyen garnitürlerde karşınıza çıkabilir.
İstanbul'u ziyaret eden veya burada yaşayan veganlar için restoran mutfaklarındaki malzemelerin adlarını bilmek, daha net sorular sormanıza yardımcı olur. Bu rehber, alerjilerin görülme sıklığını sıralamaktan ziyade, menülerde sıkça karşılaşabileceğiniz öğelere odaklanmaktadır. Tarifler mutfaktan mutfağa farklılık gösterebilir.
🌾 Buğday ve glüten içeren tahıllar
Dikkat etmeniz gerekenler: buğday, un, bulgur, irmik, şehriye, ekmek.
Ekmek, börek ve diğer hamur işleri, glüten açısından ilk kontrol etmeniz gereken ürünlerdir. Çorbalar için ise ayrıca sormanızda fayda vardır. Örneğin Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın mercimek çorbası tarifinde un ve tereyağı bulunur. Dolayısıyla, adında "mercimek" geçen bir çorba, otomatik olarak glütensiz veya vegan olduğu anlamına gelmez.
Bulgur, buğdaydan elde edilir. Pilav siparişi verirken içinde şehriye olup olmadığını sorun. Ayrıca sadece ana malzemeye odaklanmak yerine, yemeğin üzerindeki sosları veya kaplamaları da mutlaka kontrol edin.
🥛 Süt ve süt ürünleri
Dikkat etmeniz gerekenler: süt, yoğurt, peynir, tereyağı, kaymak, krema, sade yağ.
Yemekte gözle görülür yoğurt veya peynir olup olmadığının yanı sıra, pişirme aşamasında hangi yağın kullanıldığını da sorun. Tereyağı yemeğin içine önceden dahil edilmiş olabilir. Örneğin mercimek çorbası ve bazı pilav çeşitlerinin resmi tariflerinde tereyağı yer alır.
"Laktozsuz" ifadesi, süt alerjisi olan biri için uygun olduğu anlamına gelmez. Laktoz intoleransı süt şekeriyle, süt alerjisi ise süt proteinleriyle ilgilidir. Sipariş verirken durumunuzu net bir şekilde açıklayın.
🥚 Yumurta
Dikkat etmeniz gerekenler: yumurta, yumurta akı, yumurta sarısı, mayonez.
Sebze ağırlıklı yemeklerin içinde de yumurta bulunabilir. Özellikle kabakla yapılan sebze mücverlerine (mücver) dikkat etmelisiniz; çünkü bunların harcında yumurta ve peynir yer alabilir. Yemeğin tam içeriğini, yanında sunulan soslar da dahil olmak üzere mutlaka sorun.
🥄 Susam
Şunlara dikkat edin: susam, tahin (susam ezmesi).
Tahin, içinde susam taneleri görünmese bile susam içerir. Nohut ezmesi olan humus buna iyi bir örnektir; geleneksel Türk tariflerinde karışıma tahin eklenir. Üzerindeki süslemeyi kaldırmak, tahini karışımdan çıkarmaz.
Birçok simit çeşidi de susam içerir. Her bölgedeki simidin aynı malzemelerle yapıldığını varsaymak yerine, tüketeceğiniz ürünü özel olarak kontrol edin.
🌰 Sert kabuklu yemişler ve yer fıstığı
Şunlara dikkat edin: ceviz, fındık, badem, Antep fıstığı, kaju, yer fıstığı.
Baklava ilk akla gelen örneklerden biridir, ancak tuzlu yemeklere de dikkat etmek gerekir. Tarator sosları, kuruyemiş ve ekmeğin birlikte karıştırılmasıyla hazırlanabilir. Sosun pürüzsüz bir kıvamda olması, içinde kuruyemiş olmadığı anlamına gelmez.
“Fıstık” ifadesini netleştirin. Antep fıstığı (fıstık) ile yer fıstığı farklı şeylerdir. Kaçınmanız gereken spesifik malzemeyi personele açıkça belirtin. Yemeğin üzerindeki kuruyemişleri ayıklamak, içeriğine (örneğin dolgu malzemesine) karışmış olanları temizlemez.
🌱 Soya
Şunlara dikkat edin: Soya, soya sütü, soya proteini, soya sosu.
Bitkisel sütleri, et alternatiflerini ve hazır sosları kontrol edin. Vegan ürünler, içeriğine bağlı olarak soya, buğday veya kuruyemiş içerebilir. İçerikleri sadece dış görünüşüne bakarak tahmin etmek yerine, personelden ambalajı kontrol etmelerini isteyin. Ayrıca, kafelerde ortak kullanılan mutfak ekipmanları konusunda da ayrıca soru sormanızda fayda vardır.
Bilinmesi gereken diğer alerjenler
Türkiye’deki alerjen bildirim kuralları 14 grubu kapsar. Yukarıdakilere ek olarak, şu terimleri de öğrenin. Aşağıdaki örnekler birer kontrol noktası niteliğindedir. Yani bu kategorideki her yemeğin söz konusu alerjeni içerdiği anlamına gelmez.
| Alerjen | Neleri kontrol etmeli? |
|---|---|
| Balık | Balık yemekleri, balık suları ve sosları |
| Kabuklular | Karides, yengeç, ıstakoz ve deniz ürünü karışımları |
| Yumuşakçalar | Midye, kalamar ve ahtapot |
| Kereviz | Sebze yemekleri, çorbalar ve yemek sularındaki malzemeler |
| Hardal | Salata sosları ve hazır soslar |
| Kükürt dioksit ve sülfitler | Şarap, kuru meyveler ve koruyucu içeren ürünler; mutlaka kontrol edin |
| Acı bakla (Lupin) | Un karışımları ve özel unlu mamuller; içindekiler kısmını kontrol edin |
Sülfitler, toplam kükürt dioksit cinsinden 10 mg/kg veya 10 mg/L üzerindeki miktarlarda beyan edilmek zorundadır. Düzenlemeye tabi bu liste kapsamlı değildir; insanlar nohut veya mercimek gibi başka maddelere karşı da alerjik reaksiyon gösterebilirler.
🗣️ Sipariş vermeden önce ne söylemeli?
… alerjim var.
Alerjen bilgisini görebilir miyim?
Lütfen şefe sorup tüm malzemeleri kontrol eder misiniz?
Aynı yağ, tava veya mutfak gereçleri kullanılıyor mu?
Türkiye'de 1 Ocak 2020 tarihinden itibaren restoranlarda ve diğer yeme-içme işletmelerinde alerjen bilgisinin sunulması zorunludur. Bu bilgiler menülerde, afişlerde veya bilgilendirme panolarında yer alabilir. Sipariş etmeyi planladığınız spesifik yemekle ilgili mutlaka soru sorun.
Ortak kullanılan fritözler, ızgaralar, mutfak gereçleri ve hazırlık yüzeyleri hakkında ayrıca bilgi alın. "Vegan" etiketi, ürünün alerjen içermediği anlamına gelmez.