
İstanbul'da hem koşer hem de vegan Sefarad mutfağı
Kabak kabuğundan yapılan kaşkarikas, pirinçli domates yahnisi ve ayva helvası, İstanbul’un Sefarad mutfağındaki bitkisel tariflerden. Bugün şehirde izini sürmek daha kolay olan börekitas ise çoğu zaman peynirli. Peki hangisini nerede bulabilirsiniz?
İstanbul’un Sefarad Yahudi mutfağında vegan tarifler arasında limonlu kabak kabuğu yemeği kaşkarikas, pirinçli domates yahnisi armiko de tomat ve dilimlenerek servis edilen ayva helvası bulunur. Eminönü’nde masapana benzer badem ezmesi, Karaköy’de ise genellikle peynirli yapılan börekitas aranabilir. Hem koşer hem vegan bir seçenek arıyorsanız malzemeleri ve koşer sertifikasını ayrı ayrı kontrol edin.
İstanbul’da patlıcanlı börekitas arayan biri Karaköy’de bir pastaneden başlayabilir. Kaşkarikas arayanın elindeki en somut adres ise bir tarif arşivi. Aradaki fark, İstanbul Yahudilerinin mutfak mirasının bugün şehirde nasıl yaşadığını da gösteriyor. Bazı tarifler pastane tezgâhına çıkmış, bazılarıysa ev mutfaklarında ve kültür etkinliklerinde karşımıza çıkıyor. Yemek tarihçisi Alev Kaya, börekitası, kaşkarikası ve masapanı Sefaradların İstanbul’un yemek kültürüne katkıları arasında sayıyor. İstanbul Sefaradlarının Yemek Kültürü / Şalom Gazetesi
Burada vegan, tarifin içeriğini anlatıyor. Bir yemeğin koşer sayılması için malzemelerin yanı sıra hazırlama koşulları da Yahudi beslenme kurallarına uygun olmalı. Koşer ürünlerde kullanılan pareve ibaresi de yumurta veya balık içeren ürünlerde görülebiliyor. Her iki koşulu birden arıyorsanız satıcıya içeriği ve varsa koşer sertifikasını ayrı ayrı sorun. Koşer sertifikasyonu nedir? oukosher.org
Vegan tarifler
| Yemek | Nasıl hazırlanıyor? | İstanbul’da nerede bulunur? |
|---|---|---|
| Kaşkarikas | Kabak kabukları domates, limon ve dereotuyla pişiriliyor. Türk Yahudi Toplumu’nun bitkisel tarifi soğuk servis ediliyor. | Düzenli servis eden bir İstanbul lokantası bulunamadı. Tarif, Türk Yahudi Toplumu’nun Sefarad mutfağı arşivinde. |
| Armiko de tomat · Domates yahnisi | Domates, soğan, biber ve pirinçle yapılan bir tencere yemeği. Yayımlanan tarifte ayçiçeği yağı kullanılıyor. | Bu adla bir yemeğe güncel bir İstanbul restoran menüsünde rastlanmadı. Evde yapmak için tarif aynı arşivde bulunuyor. |
| Halva de bimbriyo · Ayva helvası | Ayva püresi, şeker ve limonla pişirilip soğuyunca dilimlenen bir tatlı. | Sefarad usulü ayva helvasını düzenli satan bir İstanbul pastanesi bulunamadı. |
| Masapan · Badem ezmesi | Sefarad sofrasındaki badem şekerlemesi. İstanbul’da benzer bir tat arayanlar, içeriği yayımlanan badem ezmelerine bakabilir. | **İstanbul'da birçok pastane ve şekerlemeci, badem ezmesi satıyor. Ürünün içeriğini üretici ve satıcılara sorun. |
Vejetaryen seçenekler
Patlıcanlı börekitas (borekas de berendjena). Yarım ay biçimindeki küçük böreğin Türk Yahudi Toplumu tarafından yayımlanan tarifinde köz patlıcan beyaz peynir ve kaşarla karıştırılıyor, hamurun üzerine yumurta sarısı sürülüyor. Patatesli olanı alırken de harcı ve hamuru sorun. Peynir mayası sizin için önemliyse üreticiden ayrıca teyit alın.
Nerede bulunur? Şalom, Aralık 2025’te Galataport’taki Baylan’da patlıcanlı ve patatesli börekitas satıldığını pastanenin şefiyle görüşerek aktardı. Şube faal, ancak iki çeşidin bugünkü bulunurluğu ve içeriği teyide açık. Ginger Patisserie & Catering ise köz patlıcanlı ve eski kaşarlı börekitası İstanbul içi ön siparişle sunuyor. Galataport'ta Borekitasların İzinde / Şalom Gazetesi
Pırasa köftesi (albondigas de prasa). Pırasa köftesinin yumurtayla hazırlanan etsiz Sefarad tarifleri var. Türk Yahudi Toplumu’nun yayımladığı tarifte ise hem kıyma hem yumurta bulunuyor. Menüde görürseniz doğrudan “Kıyma veya et suyu kullanıyor musunuz?” diye sorun. İstanbul’da etsiz Sefarad usulünü düzenli sunan bir menüye ulaşılamadı. Rodos'un Sefarad Yemek Tarifleri rhodesjewishmuseum.org
Galata’daki 500. Yıl Vakfı Türk Musevileri Müzesi, geçmiş Yahudi Kültürü Avrupa Günü programlarında Sefarad yemeklerine yer verdi. Ev tariflerini tatmak isteyenler için müzenin etkinlik duyuruları takip edilebilir. Tadım programı ve içeriği etkinliğe göre değişebileceği için gitmeden önce programı kontrol edin.
Okura çağrı: İstanbul’da kaşkarikas, ayva helvası veya etsiz pırasa köftesi satan bir yer biliyor musunuz? Mekânın adını, semtini ve ürünü ne zaman gördüğünüzü hello@veganistanbul.com’a yazın. Varsa güncel menüyü ya da ürün etiketini de paylaşın.