
İstanbul ve Hatay Arap mutfağından vegan ve vejetaryen yemekler 🌿
İstanbul ve Hatay'daki Arap mutfağının vegan ve vejetaryen yemeklerini keşfedin
İstanbul ve Hatay'daki Arap mutfağının vegan ve vejetaryen yemeklerini keşfedin. Humus, muhammara, abugannuş, zahter salatası, Şeyh Mualla ve fellah köftesi gibi geleneksel lezzetleri, içeriklerini ve İstanbul'da nerelerde bulabileceğinizi öğrenin. Vegan ve vejetaryen turistler için pratik bir İstanbul yemek rehberi.
İstanbul'un özellikle eski Levanten ve Arap mutfak gelenekleri ile Hatay'ın Antakya, Samandağ, İskenderun ve çevresindeki Arap topluluklarının yemek kültürü, bakliyat, bulgur, zeytinyağı, tahin, yabani otlar ve baharatlar bakımından oldukça zengin.
Bu mutfaklarda pek çok yemek doğal olarak vegan hazırlanabiliyor. Bazılarıysa peynir, yoğurt veya yumurta içerdiği için vejetaryen.
Yemeklerin yalnızca Türkiye'ye özgü olmadığını da belirtmek gerekir. Birçoğu Suriye, Lübnan ve Doğu Akdeniz mutfaklarıyla ortak bir kültürel mirasın parçasıdır.
🌱 1. Vegan yemekler ve mezeler
Hayvansal ürün kullanılmadan hazırlanan geleneksel tarifler veya vegan yapılabilen yöresel çeşitler.
| Yemek | Kısa tanıtım |
|---|---|
| Humus | Haşlanmış nohut, tahin, limon ve sarımsakla hazırlanan yoğun kıvamlı meze. |
| Abugannuş (Abugannüç) | Közlenmiş patlıcan, biber, domates ve zeytinyağıyla yapılan isli, ekşili salata. |
| Mütebbel (Mtebbel) | Közlenmiş patlıcanın tahin, limon ve sarımsakla ezilmesiyle hazırlanır. |
| Muhammara (Cevizli biber) | Ceviz, biber salçası, nar ekşisi ve baharatlardan yapılan yoğun kıvamlı meze. |
| Zahter salatası | Taze zahter, soğan, maydanoz, zeytinyağı ve nar ekşisiyle hazırlanır. |
| Bakla ezmesi | Pişmiş baklanın zeytinyağı, limon ve baharatlarla ezilmesiyle yapılır. |
| Fellah köftesi | İnce bulgurdan hazırlanan küçük köfteler, sarımsaklı domates sosuyla servis edilir. |
| Şeyh Mualla (Şıh Mualla) | Patlıcan, yeşil mercimek, domates, soğan ve sarımsakla hazırlanan tencere yemeği. |
| Patatesli köfte | Haşlanmış patates, ince bulgur, salça ve baharatlarla yoğrulan etsiz köfte. |
| Mercimekli köfte | Kırmızı mercimek, bulgur, salça ve yeşilliklerle hazırlanan soğuk köfte. |
| Zeytin salatası | Yeşil zeytin, ceviz, biber, nar ekşisi ve zeytinyağıyla hazırlanan kahvaltılık. |
| Hettüş salatası | Domates, salatalık, yeşillikler ve kızarmış ekmekle yapılan ekşili salata. |
| Tahinli tarator | Tahin, limon ve sarımsakla hazırlanan, sebzelerle yenebilen meze. |
| Lübye (Börülce yemeği) | Taze veya kuru börülcenin domates, soğan ve zeytinyağıyla pişirildiği yemek. |
| Zılk sapı kavurması | Pazı saplarının soğan ve zeytinyağıyla kavrulduğu yöresel sebze yemeği. |
| Zeytinyağlı yaprak sarma | Asma yapraklarının pirinç veya bulgurlu, baharatlı içle sarılmasıyla hazırlanır. |
| Kuru dolma | Kurutulmuş patlıcan ve biberlerin ekşili, pirinçli veya bulgurlu etsiz harçla doldurulması. |
🥬 2. Vegan hazırlanabilen hamur işleri ve diğer yemekler
| Yemek | Kısa tanıtım |
|---|---|
| Biberli ekmek | Biber salçası, soğan, susam ve baharatlı harcın hamur üzerinde pişirilmesi. Bazı tarifler çökelek veya yoğurt içerir. |
| Zahterli ekmek | Zahter, zeytinyağı ve susamlı karışımla hazırlanan fırın ekmeği. |
| Ispanaklı börek | Ispanak ve soğanlı içle yapılan börek. Peynir, tereyağı veya yumurta içermeyen çeşidi vegan olabilir. |
| Mercimekli bulgur pilavı | Mercimek ve bulgurun soğan ve baharatlarla birlikte pişirildiği doyurucu yardımcı yemek. |
| Firikli aş | İsli yeşil buğdayla yapılan yöresel pilav. Et suyu ve tereyağı içermeyen çeşidi vegan olabilir. |
| Zeytinyağlı tepsi oruğu | Bulgurdan yapılan tepsi yemeği. Geleneksel oruk çoğunlukla etlidir; yalnızca özel etsiz tarifler uygundur. |
| Kabak boranisi | Kabakla hazırlanan yöresel yemek. Yoğurtlu veya etli çeşitleri bulunduğundan vegan versiyonu ayrıca hazırlanmalıdır. |
🧀 3. Vejetaryen yemekler
Süt ürünleri veya yumurta içerebilir; et, tavuk ve balık içermeyen tarifleri esas alınmıştır.
| Yemek | Kısa tanıtım |
|---|---|
| Sürk (Baharatlı çökelek) | Çökeleğin zahter, biber ve baharatlarla yoğrulup şekillendirilmesiyle hazırlanan yöresel peynir. |
| Sürk salatası | Baharatlı sürk peynirinin domates, soğan, maydanoz ve zeytinyağıyla karıştırılması. |
| Tuzlu yoğurt | Yoğurdun pişirilip yoğunlaştırılmasıyla yapılan, Hatay'a özgü süt ürünü. |
| Patlıcan yoğurtlama | Közlenmiş veya pişirilmiş patlıcanın sarımsaklı yoğurtla buluşturulması. |
| Yumurta öccesi | Maydanoz, taze soğan, yumurta ve unla hazırlanan, kızartılarak pişirilen ot mücveri. |
| Katıklı ekmek | Çökelek, yoğurt, soğan ve baharatlı harçla yapılan yöresel fırın ekmeği. |
| Ispanaklı katıklı ekmek | Ispanak, çökelek ve baharatlarla hazırlanan açık hamur işi. |
| Peynirli künefe | Kadayıf, peynir, tereyağı ve şerbetle hazırlanan Hatay tatlısı. Peynirin mayası kontrol edilmeli. |
| Haytalı | Nişastalı muhallebi, sütlü tatlandırıcı ve gül aromasıyla hazırlanan serinletici tatlı. |
| Kömbe | Baharatlı geleneksel kurabiye. Bazı tariflerde süt, tereyağı veya yumurta kullanılır. |
⚠️ Özellikle dikkat edilmesi gerekenler
- Humus: Üzerine tereyağı, pastırma veya et eklenebiliyor.
- Biberli ekmek: Her zaman vegan değil; çökelek ve tuzlu yoğurt kullanılabiliyor.
- Oruk ve semirsek: Geleneksel çeşitleri çoğunlukla kıymalı. Etsiz oldukları varsayılmamalı.
- Şıhılmahşi: Kabakla yapılmasına rağmen geleneksel iç harcı genellikle etli.
- Muhammara: Galeta unu veya ekmek içi bulunabilir; çölyak hastaları için uygun olduğu varsayılmamalı.
- Vejetaryen peynirli yemekler: Hayvansal şirden mayası içeren peynirler katı vejetaryen beslenmeye uygun değildir.
Bu yemeklerin önemli bir bölümü Hatay Araplarının mutfağında yaşamakla birlikte, İstanbul'daki Arap, Levanten ve diğer Doğu Akdeniz topluluklarının sofralarında da farklı biçimlerde bulunur. Özellikle Antakya'nın Hristiyan topluluklarındaki perhiz geleneği, bitkisel yemek kültürünün korunmasında rol oynamıştır.